کد خبر: ۳۶۳۳۶۱۶

تاریخ: ۰۱ شهريور ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۱

یادداشت روز؛

فلسفه عبادت در قرآن

گروه معارف: عبادت و بندگی از دیدگاه قرآن کریم هدف خلقت بیان شده است در این یادداشت، بخشی از فلسفه عبادت در قرآن از کتاب تفسیر نماز نوشته استاد قرائتی بیان شده است.

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از چهارمحال و بختیاری، متن این یادداشت به شرح ذیل تقدیم می‌شود؛

فلسفه عبادت در قرآن

قرآن فلسفه نماز را یاد خدا مى داند؛ «أَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِكْرِى »(24)

و ذكر خدا را مایه آرامش دلها؛ «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»(25)

و نتیجه آرامش دل را پرواز به ملكوت. «یَأَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِى إِلَى رَبِّك»(26)

قرآن در مواردى دیگر، دلیل عبادت را تشكر از خداوند مى داند:

«اُعْبدوُا رَبَّكُمْ الَّذى خَلَقكُم»(27)

پرستش كنید پروردگارتان را كه شما را آفرید.

«فَلْیَعْبُدُواْ رَبَّ هَذَا الْبَیْتِ الَّذِى أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفِ»(28)

پس پروردگار این خانه (كعبه) را پرستش كنند كه آنان را از گرسنگى و ناامنى نجات داد.

در بعضى آیات به نقش تربیتى نماز اشاره شده است:

«إِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنكَرِ»(29)

همانا نماز انسان را از زشتى ها و مُنكرات باز مى دارد.

نمازگزار ناچار است كه بخاطر صحّت نماز و یا قبول شدن آن، یك سرى دستوراتِ دینى را مراعات كند كه رعایت آنها خود زمینه اى قوى براى دورى از گناه و زشتى است. آرى كسى كه لباس سفید بپوشد، طبیعى است كه روى زمینِ آلوده و كثیف نمى نشیند.

قرآن بدنبال سفارش به نماز مى فرماید:

«إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئَات»(30)

همانا كارهاى شایسته، گناهان را از بین مى برند.

پس نماز یك توبه عملى از گناهان گذشته است و خداوند با این آیه به گنهكار امید مى دهد كه اگر به كارهاى شایسته همچون نماز و عبادت روى بیاورد بدیهایش محو مى شود.

نماز در كلام على علیه السلام

حضرت على علیه السلام بارها در نهج البلاغه از نماز و یاد خدا سخن به میان آورده كه در كتابى به نام «نماز در نهج البلاغه» گردآورى شده است. ما در اینجا جملاتى را در مورد فلسفه ذكر و یاد خدا كه مهمترین مصداقش نماز است از آن حضرت نقل مى كنیم:

مى فرماید: «اِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الذِّكْرَ جَلاءً لِلْقُلُوبِ تَسْمَعُ بِهِ بَعْدَالْوَقَرَة وَ تُبْصِرُ بِه بَعْدَ العَشوة»(31) خداوند ذكر و یادش را صیقل روحها قرار داد تا گوشهاى سنگین با یاد خدا شنوا و چشم هاى بسته با یاد او بینا شوند.

آنگاه حضرت در مورد بركات نماز مى فرماید:

«قَدْ حَفَّتْ بِهِم المَلائِكَة وَ نُزّلَتْ عَلَیْهِمُ السَّكینَه وَ فُتِحَتْ لَهُم اَبْوابَ السَّماءِ وَ اُعِدَّتْ لَهُم مَقاعِدَ الكِرامات» فرشتگان آنان را در بر مى گیرند و آرامش بر آنان نازل مى شود، درهاى آسمان بر آنان گشوده و جایگاه خوبى برایشان آماده مى شود.

در خطبه اى دیگر مى فرماید:

«و اِنَّها لَتَحُتُّ الذُّنُوبَ حَتَّ الْوَرَق وَ تُطلِقُها اِطْلاقَ الرَّبَق»(32) نماز گناهان را مثل برگ درختان مى ریزد و گردن انسان را از ریسمان گناه آزاد مى كند.

آنگاه در ادامه، تشبیهى جالب از پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله نقل مى فرماید كه: نماز همچون جوى آبى است كه انسان روزى پنج مرتبه خود را در آن شستشو دهد، آیا دیگر آلودگى باقى مى ماند؟

در خطبه 196 گوشه هایى از مفاسد اخلاقى همچون كبر و سركشى و ظلم را برمى شمرد و سپس مى فرماید: درمان این مفاسد نماز و روزه و زكات است. آنگاه در مورد آثار نماز مى فرماید:

«تَسْكیناً لِاَطْرافِهِم، تَخْشیعاً لِاَبْصارِهِم، تَذْلیلاً لِنُفُوسِهِمْ، تَخْفیضاً لِقُلُوبِهِم، اِزالَةً لِلْخَیْلاءِ عَنْهُم اِنْ اَوْ حَشَتْهُم الْوَحْشَة آنَسَهُمْ ذِكْرك» نماز به همه وجود انسان آرامش مى بخشد، چشمها را خاشع و خاضع مى گرداند، نفس سركش را رام، دلها را نرم و تكبر و بزرگ منشى را محو مى كند. به هنگام وحشت و اضطراب و تنهایى، یاد تو موجب انس و الفت آنها مى شود.

البتّه روشن است كه همه مردم چنین بهره هایى را از نماز ندارند، بلكه تنها گروهى هستند كه شیفته نماز و یاد خدا هستند و آن را با تمام دنیا عوض نمى كنند.