شب اول قبر به انسان چه می‌گذرد

به مناسبت فرارسیدن ماه مبارک رمضان، ماهی که سرنوشت انسان رقم می‌خورد و به حساب‌های یک سال او رسیدگی می‌شود برآن شدیم تا کمی از مرگ و عذاب قبر بگوییم زیرا هر آنچه بیشتر در رابطه با این موضوعات سخن گفته شود آدمی بیشتر به خود می‌آید و مراقب اعمال خود خواهد بود.
انسان پس از مرگ وارد عالمی به نام «عالم برزخ» می‌شود، دنیا ظاهر و باطنی دارد، ظاهر دنیا که به آن عالم مُلک گفته می‌شود همین دنیای مادی است که ما در آن زندگی می‌کنیم و خصوصیات خاص خود از جمله مکان، زمان، مادی بودن و ... را دارد.
دنیا، باطنی نیز دارد که بعضی خصوصیات عالم دنیا را نیز داراست. مثلاً شکل و اندازه و رنگ و بو در آن عالم هم وجود دارد و لکن ماده در آنجا نیست. صورت مردمان برزخی رنگ و اندازه مشخصی دارد، در آنجا خوشحالی، مسرّت و غضب، نگرانی و نور هست.
همچنین در بعضی از روایات از همین حیات برزخی به «عالم قبر» تعییر شده است. در روایتی است که از امام صادق(ع) پرسیدند: برزخ چیست آن حضرت فرمود: قبر از هنگام مرگ آدمی است تا روزی که قیامت می‌شود. پس مراد از قبر در بعضی روایات این گودال خاکی که بدن میت در آن جا می‌گیرد، نیست بلکه باطن همین قبر مراد است که همان عالم برزخ است از آنجایی که قبر خاکی جایگاه و محل استقرار بدن جسمانی است و عالم برزخ نیز جایگاه استقرار روح انسان است به عالم برزخ عالم قبر نیز گفته می‌شود.

شب اول قبر از چه زمانی آغاز می‌شود؟
شب اول قبری که در روایات ‌برای اموات ذکر شده و شرح حال آن‌ها در قبر است مراد شب اولی که ما به حساب دنیایی می‌سنجیم نیست یعنی این چنین نیست که اگر فردی را صبح دفن کنند حتماً ۱۰ یا ۱۲ ساعت باید بگذرد تا شب هنگام شود آنگاه فرشتگان پرس‌وجو بیایند و از او سؤال بپرسند بلکه به محض دفن شدن فرشتگان بازپرس به سراغ میت می‌آیند چراکه عالم برزخ شب و روزی، چون عالم دنیا ندارد.
در حقیقت در عالم قبر و برزخ شب برای میت نمایان می‌شود در روایتی از حضرت امیرالمؤمنین(ع) نیز آمده است که به محض دفن کردن میت فرشتگان بازپرس به سراغ میت می‌آیند. البته شب اول قبر تنها برای کسانی نیست که دفن می‌شوند حتی کسانی هم که بدنشان دفن نمی‌شود، باز عذاب قبر، سؤال قبر و شب اول قبر خواهند داشت وقتی قبر را به معنی عالم برزخ دانستیم، لازم نیست تا حتماً میت دفن شود.

چه چیزی سبب رها شدن از شب اول قبر می‌شود؟
آنچه در درجه اول مایه نجات و رهایی از عذاب قبر می‌شود، کار‌های نیک و گفتار پسندیده‌ای است که انسان در طول حیات خود انجام داده است، اما در مواردی شرع مقدس سرنوشت اموات را به‌وسیله‌ کار‌های نیک یا بد دیگران قابل تغییر معرفی کرده است. یعنی هر کسی سنت و روش نیکی بنیاد گذارد برای او ثواب هر کسی که به آن عمل کند می‌رسد و هر کسی سنت و روش بدی بنیاد نهد برای او گناه و عقاب هر کسی که به آن عمل کند نیز می‌رسد.
پیامبر(ص) در این باره فرمود: روزی حضرت عیسی(ع) از کنار قبری گذشت که صاحب آن در عذاب بود، سال بعد نیز گذر کرد ولی از عذاب صاحب قبر خبری نبود، سبب را از خداوند پرسید، وحی آمد که از این میّت فرزندی صالحی به بلوغ رسید و برای مردم راهی درست کرد و یتمی را پناه داد به برکت آن از پدر گذشتیم؛ و نیز درباره بهبودی سرنوشت اموات می‌گوید: هرگاه کسی به نیّت وجه الله نذری کند تا ثوابش برای میتی باشد چنین نذری مفید و وفاء به آن لازم است.
رسول اکرم(ص) و پس از خاکسپاری دختر گرامی خود(رقیه) با چشم گریان فرمود: از خدای سبحان خواستم عذاب قبر را از او بردارد و خداوند او را بخشید. پس دعا نیز در کاهش عذاب مؤثر است. مشهور دانشمندان و علماءِ اصلِ بهره‌مند شدن اموات؛ از فواید اعمال صالحه و خیراتی که بازماندگان برای آن‌ها می‌فرستد و همچنین رهایی و یا تخفیف عذاب قبر بواسطه کار‌های نیک بازماندگان را تایید و پذیرفته‌اند.

چه مواردی سبب عذاب قبر می‌شود؟
نافرمانی از دستورات خداوند در دنیا و انجام اعمال زشت و ناپسند قطعاً عذاب الهی و عذاب قبر را در پی‌خواهند داشت. اما مهمترین عملی که سبب عذاب قبر می‌شود و بدان نهی شده است حق‌الناس است و حقّ النّاس فقط در مال نيست، بلکه حقّ النّاس آبرويی بسيار مهم‌تر است.
کسی نمی‌تواند آبروی ديگران را ببرد، به راحتی غيبت کند، با تهمت زدن، وجهه اجتماعی و يا سياسی افراد را خراب کند، و انتظار داشته باشد مورد شفاعت اهل بيت(ع) نيز واقع می‌شود. متأسّفانه در جامعه فعلی، بسياری از حرف‌های رايج، خصوصاً در مسائل سياسی و اجتماعی، تهمت و يا غيبت است. پاسخ‌گويی به اين نوع گناهان در برزخ و قيامت، برای انسان سخت خواهد بود و عذاب سخت الهی را به دنبال دارد.
در روايات آمده است که اگر کسي به ديگری تهمت بزند، در روز قيامت روی تلّی از چرک و خون قرار می‌گيرد تا حسابرسی خلايق تمام شود. سپس او را به جهنّم می‌برند و فرياد جهنّميان از حضور اين شخص بلند می‌شود.
پس از آنجایی که ماه رمضان ماه خوبی‌ها و ماه بخشش است بهتر است برای اعمال گذشته خود طلب استغفار کنیم و به گونه‌ای رفتار کنیم که از عذاب قبرمان کاسته شود. در ادامه این بحث برای پاسخ به برخی از شایعات که این روزها از انسان‌های متخلف می‌شنویم گفت‌وگویی کوتاه با حجت‌الاسلام و المسلمین محمدرضا نورمحمدی، مدرس الهیات دانشگاه شهرکرد ترتیب داده‌ایم که با هم می‌خوانیم.
حجت‌الاسلام‌ ‌و‌المسلمین محمدرضا نورمحمدی، مدرس الهیات دانشگاه شهرکرد در گفت‌و‌گو با ایکنا از چهارمحال و بختیاری، در پاسخ به این سؤال که آیا شبهاتی از قبیل:(عیسی به دین خود موسی به دین خود، هر کس را در قبر خود می‌گذارند و اینکه عذاب قبر انسان بدکاره بر روی دیگران اثر دارد یا خیر؟) بیان کرد: این سخنان شایعه‌ای بیش نیستند که افراد خطاکار برای تبرئه خود و پوشش گناهانشان بیان می‌کنند زیراکه دین حضرت عیسی(ع) و حضرت موسی(ع) در تکمیل یکدیگر هستند و در واقعه همه انبیاء از آدم تا خاتم برای ترویج یک دین مبعوث شدند و همه یک هدف واحد که ترویج دین اسلام بود را دنبال کردند.
وی ادامه داد: در قرآن کریم آمده است که شب اول قبر از همه انسان‌ها اعم از مردم عادی و انبیاء بسته به مسئولیتشان سؤال پرسیده می‌شود و از انبیاء در رابطه با اینکه آیا رسالت خود را به درستی انجام داده‌اند یا خیر؟ و از مردم نیز در رابطه با اعمالشان می‌پرسند و وظیفه کسی را به گردن کس دیگر نمی‌اندازند.
این مدرس دانشگاه اظهار کرد: درست است که تعداد بسیاری از مردگان در یک قبرستان دفع می‌شود اما این سبب نمی‌شود که عذاب قبری بر روی قبر دیگری اثر بگذارد زیرا قبر ابوبکر، عمر و حضرت رسول(ص) نیز در یک محل هستند و هریک با توجه به اعمال و رفتارشان که در دنیا انجام داه‌اند مجازات و یا پاداش می‌بینند.

انتهای پیام